ბაზრის მიმოხილვა · სექტემბერი 2026
შუა დერეფანი: რას ნიშნავს ის ინვესტორებისა და ტრეიდერებისთვის
2022 წლამდე პერიოდთან შედარებით ჩინეთსა და ევროპას შორის კავკასიის გავლით ტვირთბრუნვა დაახლოებით რვაჯერ გაიზარდა. ინფრასტრუქტურა ამ ზრდას ვერ ეწევა და სწორედ ამ სხვაობაშია შესაძლებლობა.
მარშრუტი
ტრანსკასპიური საერთაშორისო სატრანსპორტო მარშრუტი დასავლეთ ჩინეთიდან ყაზახეთის გავლით რკინიგზით მიემართება, შემდეგ კასპიის ზღვას ბორნებით კვეთს აქტაუსა და კურიკიდან ბაქომდე და ალათამდე. იქიდან რკინიგზით გადის აზერბაიჯანსა და საქართველოს და ევროპას აღწევს ან შავი ზღვის პორტებით, ფოთითა და ბათუმით, ან ბაქო–თბილისი–ყარსის რკინიგზით თურქეთის გავლით. ეს არის უმოკლესი გზა დასავლეთ ჩინეთსა და ევროპას შორის, რომელიც რუსეთს გვერდს უვლის.
ციფრები
ყაზახეთის ტრანსპორტის სამინისტროს მონაცემებით, ზრდა 2026 წელსაც გრძელდება. მსოფლიო ბანკის 2023 წლის კვლევის შეფასებით, სწორი რეფორმებისა და ინვესტიციების შემთხვევაში 2030 წლისთვის მოცულობა შეიძლება გასამმაგდეს, ხოლო მგზავრობის დრო განახევრდეს.
შემაფერხებელი ფაქტორები
დერეფანი ჯერ კიდევ მცირეა: ის რუსეთის გავლით გამავალი ჩრდილოეთის მარშრუტის წლიური 100 მილიონი ტონის სიმძლავრის დაახლოებით 6%-ს ამუშავებს. საქართველოს პორტების სიმძლავრე თითქმის ამოწურულია, ანაკლიის ღრმაწყლოვანი პორტის დაფინანსება კი შემცირდა. კასპიის ზღვის დონე 2020 წლიდან წელიწადში 30 სანტიმეტრამდე ეცემა, რაც ბორნების დატვირთვას ზღუდავს. ერთიანი ოპერატორი და ერთიანი ტარიფი არ არსებობს, საზღვრის თითოეული კვეთა და გადატვირთვა კი დროს მატებს.
სად არის შესაძლებლობა
- სავაჭრო დაფინანსება. მარშრუტზე მოძრავ საქონელს სჭირდება წინასაექსპორტო დაფინანსება, საბანკო საკრედიტო ხაზები და აკრედიტივები. ჩვენი გამოცდილებით, საშუალო ზომის ტრეიდერებს ხშირად უჭირთ მისაღებ პირობებზე საბანკო დაფინანსების მიღება.
- ლოგისტიკური უძრავი ქონება. მოცულობის ზრდასთან ერთად იზრდება მოთხოვნა თანამედროვე სასაწყობო ფართებზე ძირითადი კვანძების გარშემო: თბილისი, ფოთი და ბათუმი, ბაქო და ალათი, აქტაუ.
- ბანკები და გადახდები. ოთხ იურისდიქციაში მოვაჭრე კომპანიებს სჭირდებათ ანგარიშები და გადახდის სქემები, რომლებიც მარშრუტის ყველა ქვეყნის ბანკების შესაბამისობის მოთხოვნებს აკმაყოფილებს.
რისკები
დერეფანი დამოკიდებულია სამხრეთ კავკასიის და ფართო რეგიონის, მათ შორის ირანის, სტაბილურობაზე. ინფრასტრუქტურული პროექტები ხშირად იგვიანებს, საბაჟო და მარეგულირებელი წესები კი ქვეყნებს შორის განსხვავდება. Carnegie Endowment-ის ანალიტიკოსები დერეფანს უფრო შესაძლებლობის ფანჯრად მიიჩნევენ, ვიდრე ევროპულ ბაზრებამდე მუდმივ გზად. ამიტომ აქ გარიგებები ამ რისკების გათვალისწინებით უნდა სტრუქტურირდეს.
როგორ გეხმარებით
ვმუშაობთ სამივე ქვეყანაში, რომელსაც მარშრუტი კვეთს ცენტრალურ აზიასა და შავ ზღვას შორის (ყაზახეთი, აზერბაიჯანი და საქართველო), ასევე მეზობელ სომხეთში. ვეხმარებით ტრეიდერებს საკრედიტო ხაზების მოპოვებაში, მაგალითად, 4 მლნ აშშ დოლარის ხაზი სომხეთსა და დუბაიში მოქმედი ტრეიდერისთვის. ინვესტორებს ვეხმარებით ლოგისტიკურ აქტივებში ინვესტიციების სტრუქტურირებაში, ორივე მხარეს კი ანგარიშებისა და გადახდის სქემების მოწყობაში.